Liên kết
 
 
 
 
Thống kê
 
 
 
 
Nội san nhà trường

NHỮNG TRẢI NGHIỆM VỀ DẠY VÀ HỌC Ở TRƯỜNG CHÍNH TRỊ TỈNH NGHỆ AN

Tác giả : ThS. Lương Văn Vỹ
File đính kèm: Không có

ThS.  Lương Văn Vỹ
Phó Trưởng khoa LL MácLênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh

 

    Rời quân ngũ năm 1985 tôi về làm giảng viên ở Trường Đảng Trần Phú Nghệ Tĩnh, nếu kể cả 5 năm làm giảng viên ở khoa Khoa học xã hội thuộc Trường Quân chính Quân khu 4 (nay là Trường Quân sự Quân khu 4). Trải qua 37 năm tôi thầm nghĩ bản thân cũng đã trọn tình,vẹn nghĩa với nghề mình đã chọn nghề ''Trồng người'' ''Nghề cao quý trong những nghề cao quý''. Từ giảng viên chính trị trong môi trường quân đội tất cả làm theo điều lệnh, điều lệ, mọi cái làm theo những quy chuẩn xác định chuyển sang Trường Đảng tuy có khác về môi trường, đối tượng phục vụ, nhưng nó đều có cái chung đó là trường, mà Nhà trường thì có 2 chủ thể đó là thầy và trò; khi hỏi về một nhà trường bất kỳ nào thì đều phải hỏi Dạy ai? Ai dạy? Dạy cái gì? Dạy như thế nào? Yêu cầu về thầy phải thế nào? Trò phải đạt tới những yêu cầu gì trong và sau khi học. Tựu trung là đã là trường thì phải tập trung vào những vấn đề cốt lõi đó là đối tượng nào? Nội dung giảng dạy bao gồm những vấn đề gì? Dạy bằng những phương pháp gì? Và sản phẩm khi ra trường là gì?

    Trước tiên, đối tượng dạy là ai? Nhiệm vụ của Trường Chính trị là đào tạo cán bộ lãnh đạo, quản lý cho Đảng và Nhà nước, và các tổ chức đoàn thể chính trị - xã hội. Đó là những đội ngũ cán bộ từ trưởng phó phòng từ huyện đến tỉnh cho đến cán bộ xã, phường, thị trấn (cán bộ cơ sở); Họ là những người đã có trình độ học vấn phổ thông trung học, có những đồng chí đã qua các trường đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp, thậm chí ngày nay trong lớp học có một số học viên đã có trình độ thạc sỹ chuyên ngành, Họ là những người đã trải qua công tác và chiến đấu, vừa có đối tượng ở đồng bằng, đô thị lại có cả những học viên dân tộc thiểu số ở 10 huyện miền núi Nghệ An. Tóm lại là đối tượng, phong phú, phức tạp như: khác nhau về trình độ, về kinh nghiệm thực tiễn, về phong tục, tập quán, thói quen, tác phong công tác, trong họ vừa có nhiều tiềm năng thế mạnh cần được khai thác, phát huy, mặt khác cũng có những hạn chế cần khắc phục.

    Thứ hai, là giảng dạy những vấn đề gì? Nhiệm vụ của nhà trường là trang bị cho họ những kiến thức lý luận cơ bản, vừa có kiến thức nghiệp vụ cụ thể - Trang bị cho họ thế giới quan khoa học Mác- Lê nin, phương pháp luận duy vật biện chứng, trong đó bao gồm 3 bộ môn hợp thành chủ nghĩa Mác – Lênin: Triết học Mác- Lênin, Kinh tế chính trị Mác – Lênin và Chủ nghĩa xã hội khoa học, và các phần học khác như:  Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, về xây dựng Đảng, về nhà nước và pháp luật, về khoa học quản lý hành chính ( bao gồm hai nội dung: Những vấn đề cơ bản về hệ thống chính trị, nhà nước pháp luật Xã hội chủ nghĩa. Những vấn đề cơ bản về quản lý hành chính nhà nước), về bộ  môn dân vận. Đặc biệt là trang bị cho họ về Tư tưởng Hồ Chí Minh; từ đó mỗi học viên phải học tập, noi gương và làm theo tư tưởng, tấm gương, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh. Ngoài ra học viên còn được trang bị thêm kiến thức kỹ năng lãnh đạo, quản lý, nghiệp vụ công tác  đoàn thể  và phần học về địa phương. Ngoài chương trình trên thì trong mỗi khóa học, học viên còn được đi nghiên cứu thực tế để soi lý luận vào thực tiễn nhằm rút ra những bài học kinh nghiệm từ những mô hình điển hình tốt  trên tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa. Nhìn chung trong chương trình mới hiện nay có phần giảm thiểu về lượng bài trong phần lý luận cơ sở, tăng thêm phần kiến thức tác nghiệp. Tuy nhiên chúng ta phải khẳng định với nhau rằng vì tên gọi là lớp Lý luận trung cấp chính trị - hành chính nên phần lý luận vẫn là cơ bản; Chỉ có khác trước đây là lý luận bám sát thực tiễn, định hướng cho hoạt động thực tiễn; lý luận phấn đấu đáp ứng được yêu cầu và góp phần giải quyết phần nào do thực tiễn đặt ra. Có thể nói cả trong nội dung cũng như phương pháp hiện nay nhằm khắc phục tình trạng chương trình của ta quá nặng về lý thuyết chung, tính kinh viện, thiếu tính sát thực cho hoạt động thực tiễn, làm cho người học nhận thức một chiều, hành động thì mang tính máy móc. Đây không chỉ là lý thuyết mà chính người học đã qua có chung ý kiến đó phản hồi lại với nhà trường.

    Thứ ba, là dạy bằng những phương pháp nào? Đây là một câu hỏi lớn khiến cho nhà trường và mỗi giảng viên của nhà trường suốt bao thế hệ vẫn không ngừng trăn trở. Không ngừng đổi mới phương pháp giảng dạy đó là yêu cầu của sự vận động và phát triển của mọi nhà trường trong đó có Trường Chính trị tỉnh Nghệ An. Do vậy suốt từ ngày thành lập cho đến hôm nay, nhà trường luôn coi trọng đổi mới phương pháp giảng dạy.

    Phương pháp dạy học là một khoa học, nó là môn khoa học luận về dạy học, khi làm việc có phương pháp, có cách thức hợp lý, khoa học thì sẽ mang lại hiệu quả cao trong quá trình giảng dạy và học tập.

    Xét về tính đặc thù thì  phương pháp dạy học có tính đặc thù, bởi đối tượng của nó chính là con người cụ thể. Khoa học cơ bản nghiên cứu các đối tượng khách quan, phát hiện ra thuộc tính để tìm ra chân lý, phương pháp sư phạm thì có điểm khác biệt: các nhà sư phạm đã có sẵn chân lý khách quan, có sẵn hệ thống tri thức khoa học, nhiệm vụ là chuyển hệ thống tri thức đó đến đối tượng người học.

    Phương pháp học là cách thức hoạt động của người học dưới sự chỉ đạo sư phạm của giảng viên. Đây là hoạt động tự giác, tích cực, tự lực, tiếp thu  nội dung trí dục và tự tổ chức, tự điều khiển quá trình nhận thức và hoạt động thực tiễn của bản thân nhằm đạt được mục đích dạy.

    Như vậy, phương pháp dạy học là sự thống nhất giữa tri thức môn học với việc vận dụng các phương pháp sư phạm để chuyển tải tri thức tới đối tượng.

    Phương pháp dạy học tích cực ( PPDH tích cực ) là một khái niệm rút gọn, được dùng ở nhiều nước để chỉ những phương pháp giáo dục, dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học. Phương pháp dạy học tích cực hướng tới việc hoạt động hóa, tích cực hóa hoạt động nhận thức của người học , tức là tập kết và phát huy tính tích cực của người học chứ không phải là tập kết vào phát huy tính tích cực của người dạy, tuy nhiên để dạy học theo phương pháp tích cực thì  giáo viên phải nỗ lực nhiều so với dạy theo phương pháp thụ động.

    “Tích cực” trong phương pháp dạy học  tích cực được dùng với tư cách là hoạt động, chủ động, trái nghĩa với không hoạt động, thụ động chứ không dùng theo nghĩa trái với nghĩa tiêu cực. Như vậy, việc dùng thuật ngữ “Dạy và học tích cực” để phân biệt với “Dạy và học thụ động”. Tựu trung lại PPDH tích cực phát huy tính chủ đạo của người dạy, phát huy tính tích cực của người học.

    Phương pháp được gọi là tích cực nếu nó hội tụ được các yếu tố sau: Thể hiện rõ vai trò nguồn thông tin và các nguồn lực sẵn có; Thể hiện đươc động cơ học tập của người học khi bắt đầu môn học; Thể hiện rõ bản chất và mức độ kiến thức cần huy động; Thể hiện rõ vai trò người học, người dạy vai trò của các mối tương tác trong quá trình học. Thể hiện được kết quả mong đợi của người học.

    Những ngày đầu khi mới thành lập (ngày 18/11/1946) cho đến những năm 80 Trường Đảng Lê Hồng Phong Nghệ An rồi đến năm 1976 nhập hai trường Đảng Nghệ An và Hà Tĩnh thành Trường Đảng Trần Phú Nghệ Tĩnh. Thời kỳ đó, về phương pháp chủ yếu dùng phương pháp thuyết trình nghĩa là thầy nói trò nghe, thầy đọc trò ghi.  Thực tế vào những năm đó có một số học viên cho rằng mọi cái đều ở nơi thầy cả, tức là trò ỷ lại không chịu khó tư duy, suy nghĩ độc lập. Điều này ta không nên chê trách học viên mà ta nên ''Tiên trách kỷ, hậu trách nhân''. Trước hết ta phải thấy do phương pháp truyền thụ của người thầy làm cho trò tiếp thu thụ động một chiều, lối dạy học ''tầm chương trích cú''. Kết quả là làm cho người học thiếu năng động, linh hoạt, rơi vào tình trạng trò bị động một chiều, sa vào bệnh  giáo điều.

    Để thực hiện được mục tiêu nâng cao chất lượng đào tạo đó là  – Từ năm 2000 trở đi Đảng ủy, Ban Giám hiệu nhà trường chủ trương đổi mới phương pháp dạy và học. Cụ thể là Đảng ủy có Nghị quyết (NQ32/Đ.ủy) về việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực để nâng cao chất lượng giảng dạy. Và sau đó Đảng ủy nhà trường đã có NQ35/Đ.U về tổ chức các lớp bồi dưỡng, trang bị kiến thức phương pháp dạy học tích cực tại trường và cử giảng viên tham gia các lớp đào tạo, bồi dưỡng phương pháp dạy học tích cực theo các chương trình, dự án tại Học viện.

    Tính từ năm 2005 đến nay, nhà trường đã tổ chức được 04 lớp bồi dưỡng phương pháp dạy học tích cực tổ chức tại Trường cho đội ngũ giảng viên nhà trường và các giảng viên kiêm chức tại các Huyện, thành, thị trong tỉnh. Hàng năm, nhà trường đã cử các giảng viên tham gia các lớp bồi dưỡng được mở theo các chương trình, dự án của học viện và các tổ chức hợp tác giáo dục của nước ngoài tại Việt Nam. Tính đến nay 100% giảng viên nhà trường đã được bồi dưỡng PPDHTC, trên 90% giảng viên đã được cấp chứng chỉ về PPDHTC. Cùng với việc tăng cường công tác đào tạo nâng cao trình độ chuyên môn, bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm, việc trang bị kiến thức, kỹ năng thực hành PPDHTC cho đội ngũ giảng viên là yếu tố hết sức quan trọng giúp nhà trường nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong thời kỳ mới. Từ đó, bản thân mỗi giảng viên tự ý thức được tầm quan trọng và hiệu quả của việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực trong quá trình giảng dạy nhằm nâng cao chất lượng đào tạo. Thời kỳ đầu Nhà  trường đã cử người ra Hà nội để học phương pháp dạy học tích cực, sau đó mời thầy về truyền đạt cho giảng viên nhà trường về phương pháp dạy học mới. Từ khi có nghị quyết - NQ 35/NQ của Đảng bộ trường về nâng cao chất lượng giảng dạy trong trường chính trị và cho đến những năm 2010, 2011 thì Nhà trường đẩy mạnh đưa phương pháp dạy học tích cực vào giảng dạy đó là sử dụng tổng hợp nhiều phương pháp như: Vấn đáp, ghi ý kiến lên bảng, thảo luận nhóm, phương pháp sàng lọc, bể cá, nêu tình huống, hỏi ý kiến chuyên gia kết hợp với phương pháp thuyết trình. Trong phương pháp dạy học tích cực, thầy chỉ đóng vai trò như là ''Người viết kịch bản'', là ''người đạo diễn'' là ''trọng tài'', thầy là người nêu vấn đề, nêu tình huống, rồi trò trao đổi, thảo luận để thầy và trò cùng giải quyết, cuối cùng thầy kết luận. Từ ngày đưa phương pháp dạy học mới vào trường thì thấy trò hứng thú hơn, thầy cảm nhận hiệu quả dạy và học chất lượng tăng lên rõ rệt. Đưa phương pháp dạy học tích cực vào nhà trường nhằm phát huy vai trò chủ đạo của giảng viên, tính chủ động, sáng tạo của học viên, nghiên cứu và vận dụng kinh nghiệm vào việc phát hiện vấn đề, giải quyết vấn đề. Khoa học giáo dục ngày nay đã chỉ ra rằng để quá trình dạy học đạt kết quả cao nhất thì nó phải trải qua các công đoạn từ trò đọc qua tài liệu trước, thầy giảng, trò nghiên cứu, thảo luận thầy trò hay xêmina cho đến thi, kiểm tra, thi đánh giá kết quả. Một công trình nghiên cứu khoa học của Trung tâm Tâm Việt ở Hà nội1 cho thấy quá trình học và dạy như sau: kiến thức, nghe chỉ giữ lại được 5%, đọc giữ lại 10%, qua âm thanh hình ảnh giữ lại 20%, minh họa giữ lại 30%, Thảo luận nhóm giữ lại 50%, thực hành giữ lại 75%, dùng ngay, truyền đạt cho người khác giữ lại 90%. Cũng từ thay đổi phương pháp nên đa số học viên thấy rằng đến trường là cơ hội ngàn vàng để giúp cho học viên, ở đây có thầy, có bạn, có đủ điều kiện để nghiên cứu tìm ra vấn đề, đề xuất giải pháp; Còn về đơn vị, địa phương tự mình mày mò mọi việc tìm cách giải quyết thì sẽ khó lòng mà làm được. Có thể nói thời kỳ đầu hoc viên đến nhà trường chủ yếu là chiêu sinh theo phương thức ''đánh trống ghi tên'' còn nội dung bài giảng gắn với nhiệm vụ cách mạng cụ thể, nhiệm vụ người học cần gì thì nhà trường dạy cái đó.
Đặc biệt là thời kỳ những năm 80, 90 thì nhà trường từng bước đi vào quy cũ, đó là đổi mới công tác trong nhà trường từ tuyển sinh, đến tổ chức lớp học, đến đưa phương pháp dạy học tích cực vào nhà trường. Có thể nói Nghệ An là hình ảnh thu nhỏ của cả nước, vừa có đồng bằng, đô thị, vừa có cả miền núi, vừa có dân tộc kinh , vừa có dân tộc thiểu số (Nghệ An có 6 dân tộc thiểu số)2 . Dưới thời thầy Võ Khắc Hoàn làm Giám đốc lớp học được tổ chức theo công việc của đối tượng người học như lớp công nghiệp, lớp nông nghiệp, lớp miền núi, lớp đồng bằng như lớp 12 công nghiệp, lớp 13 nông nghiệp.v.v... Cách tổ chức như vậy có ưu điểm là các học viên có sự đồng nhất về chuyên môn, về công việc vì thế có điều kiện cùng nhau trao đổi kỹ về chuyên ngành, về phía thầy có thể tập trung đi sâu vào một nội dung vận dụng lý luận vào từng lĩnh vực chuyên nghành. Hạn chế của cách tổ chức này là phải có thời gian mới tập trung đủ quy mô học viên. Theo cách này thì giáo án của thầy phải đầu tư công phu hơn như giáo án soạn cho lớp công nghiệp, cho nông nghiệp, cho miền núi, cho đồng bằng...
Thời đó thầy, trò chỉ có chuyên tâm vào việc dạy và học, cho dù thời đó điều kiện sống còn quá khó khăn, ở nhà cấp 4, bữa cơm ăn thì tỷ lệ độn toàn khoai lang khô, sắn khô cộng với canh rau muống chưa đủ no thậm chí còn cơ cực nhưng trong hoàn cảnh nào cũng đã vượt qua, cố gắng hoàn thành tốt nhất sứ mệnh của mình. Vì vậy mà có học viên trước lúc chia tay tạm biệt mái trường cảm phục tấm gương của các thầy, cô nhà trường :
           ''Ôi những năm tháng qua những ngày gian khó
        Tạm biệt mái trường lòng vui phơi phới
        Mang cả tình thầy và máu nóng trong tim
        Đèn sách bao năm  mở rộng tầm nhìn
        Hạt thóc sinh ra không chỉ từ sau trang sách
        Mà dãi  dầu qua trăm giọt mồ hôi
''

     Thầy không chỉ dạy hăng say mà không quản ngại gian khổ vượt qua hoàn cảnh với tinh thần đầy trách nhiệm và có tính tiến thủ cao. Đúng như lời Cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng căn dặn rằng ''Trường ra trường, Lớp ra lớp" ''Thầy ra thầy, Trò ra trò'', ''Dạy ra dạy, Học ra học''.4  Đó là những năm tháng không thể nào quên, những kỷ niệm không bao giờ phai mờ, một thời đã qua những tình cảm của chúng tôi đối với nhà trường, với học viên thân yêu, với đồng nghiệp thật là chia sẻ, nồng thắm, tất cả là tấm lòng ở nhà trường.

Các bài viết khác:
 
Bản quyền thuộc về Trường Chính Trị Nghệ An.
Địa chỉ: 121 - Lê Hồng Phong - TP.Vinh - Nghệ An
Điện thoại: 0383.842552; Fax: 0383.842552; Web: http://www.truongchinhtrina.gov.vn
Email: chinhtrina@gmail.com; admin@tct.nghean.gov.vn; tct@nghean.gov.vn