Liên kết
 
 
 
 
Thống kê
 
 
 
 
Nội san nhà trường

Một vài suy nghĩ về phản biện xã hội

Tác giả : Th.s Hồ Thị Hưng - Gv.khoa nhà nước – pháp luật
File đính kèm: Không có

Trong cuộc sống hàng ngày chúng ta có thể thấy phản biện là một hoạt động diễn ra thường xuyên. Nhờ có phản biện con người có thể loại bỏ những yếu tố sai để tiệm cận tới sự hợp lý trong các quyết định, hành vi của mình. Trong khoa học, phản biện cũng là một trong những cách thức chủ yếu để các nhà nghiên cứu tiệm cận tới các chân lý . Còn trong đời sống xã hội phản biện là một công cụ không thể thiếu để tổ chức ra một xã hội dân chủ. Trên thế giới, phản biện xã hội là một vấn đề hoàn toàn không mới, đã được loài người làm quen từ rất sớm và đã trở thành công cụ hữu hiệu để phát huy dân chủ và phát triển chính trị của nhiều quốc gia. Ngày nay ở nước ta, phản biện xã hội là một khái niệm khá mới, là đối tượng cần phải được nghiên cứu một cách khoa học. Theo từ điển Tiếng Việt của Viện ngôn ngữ học do nhà xuất bản Đà Nẵng và Trung tâm từ điển học phát hành năm 2000 thì phản biện là một động từ với nội hàm: “ Đánh giá chất lượng một công trình khoa học khi công trình được đưa ra bảo vệ để lấy học vị trước hội đồng chấm thi”. Theo cách giải thích các từ ngữ trong văn kiện Đại hội X của Đảng “Phản biện xã hội là sự phản biện nói chung, nhưng có quy mô và lực lượng rỗng rải hơn của xã hội, của nhân dân và các nhà khoa học về nội dung, phương hướng, chủ trương, chính sách, giải pháp phát triển kinh tế – xã hội, khoa học - công nghệ, giáo dục y tế, môi trường, trật tự an ninh toàn xã hội của Đảng, nhà nước và các tổ chức liên quan. Phản biện xã hội là phát huy dân chủ quyền làm chủ nhân dân, ý thức trách nhiệm của nhân dân trong việc tham gia quản lý nhà nước….nhân dân không chỉ có quyền mà còn có trách nhiệm tham gia hoạch định và thi hành các chủ trương chính sách của Đảng và nhà nước. Phản biện xã hội là nhu cầu cần thiết và đòi hỏi bắt buộc của quá trình lãnh đạo và điều hành đất nước, khắc phục tệ quan liêu”. Phản biện là một hành vi góp phần xác định tính đúng đắn, tính phù hợp của hành động của con người. Nếu không có phản biện có nghĩa là con người mặc nhiên hành động mà không thèm để ý đến sự xác nhận của xã hội về tính phù hợp, tính đúng đắn của hành động đó. Trong mỗi xã hội bao giờ cũng có nhiều nhóm lợi ích khác nhau và có những mục đích nào đó. Phản biện xã hội là tạo ra một giai đoạn đệm cho các nhóm xã hội thảo luận, trao đổi. Do dó phản biện làm cho các hành vi chính trị, kinh tề và xã hội ít chủ quan hơn. Nếu một xã hội không có phản biện và mỗi hành động đều đương nhiên tiến hành thì đấy là cách thể hiện rõ rệt nhất tính phi dân chủ của xã hội. Nói một cách khái quát, phản biện nếu được xuất hiện một cách tự nhiên trong xã hội thì ở đó mỗi con người đều có quyền tự do bày tỏ nguyện vọng của mình. Phản biện góp phần điều chỉnh các khuynh hướng kinh tế, văn hoá, chính trị, làm cho các khuynh hướng đó trở nên khoa học hơn và gần với đời sống con người hơn. Vậy giữa phản biên và trưng cầu dân ý có mối quan hệ với nhau như thế nào? Trưng cầu dân ý là hỏi ý kiến nhân dân có đồng ý hay không đồng ý. Phản biện là tranh luận một cách khoa học. Phản biện không phải là nhân dân trả lời mà là nhân dân nói lên tiếng nói của mình. Và tiếng nói ấy được chuần bị một cách chuyên nghiệp bằng trị tuệ và cả sự thông hiểu vể chính trị, kinh tế, xã hội, văn hoá….. Nếu trưng cầu dân ý là đi tìm sự đồng thuận đơn giản thì phản biện là đi tìm sự đồng thuận có chất lượng khoa học. Để có được sự đúng đắn thì trong mọi quyết sách nhà nước phải đo được sự đồng thuận của xã hội thông qua phản ứng của nhân dân. Muốn đo được sự đồng thuận xã hội cần phải xây dựng thiết chế cho nó. Bỡi khi nhân dân chưa biết gì về dân chủ thì không thể trưng cầu dân ý về dân chủ. Trong xã hội không dân chủ thì nhân dân không có trách nhiệm, mà khi đi lấy ý kiến của người không có trách nhiệm thì ý kiến đó chẳng phản ánh được gì. Vây, muốn hoạt động phản biện xã hội có hiệu quả phải thực hiện một số biện pháp sau: Một là: Cần phải thực thi tự do ngôn luận. Tại cuốn “ Tìm hiều một số thuật ngữ trong văn kiện đại hội X của Đảng – NXBCTQG – H 2006 trang – 182 – 183 đã viết “… Phản biện xã hội là phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa và quyền làm chủ của nhân dân, ý thức trách nhiệm của nhân dân trong việc tham gia quản lý nhà nước…nhân dân không chỉ có quyền mà còn có trách nhiệm tham gia hoạch định và thi hành các chủ trương chính sách của đảng và nhà nước…” Với cách lập luận đó thì phản biện là phát huy dân chủ và quyền làm chủ của nhân dân có nghĩa là chúng ta phải có sự thảo luận, đối thoại giữa nhà nước và nhân dân. Chúng ta muốn gì thì cũng phải nói rõ và nhà nước cũng phải tỏ rõ quan điểm là nhà nước muốn gì. Không có một xã hội đối thoại thì sẽ không có phản biện xã hội vì xã hội không có thói quen thảo luận. Song chúng ta cũng cần phải hiểu rằng phản biện không phải là chống đối. Nhưng khất lần phản biện sẽ khuyến khích chống đối. Do vậy, biểu tình và ngôn luận là những phương pháp hạn chế sự bùng nổ cách mạnh xã hội. Hai là: phải xây dựng thiết chế cho phản biên xã hội. Nhà nước ta là nhà nước pháp quyền của dân, do dân ,vì dân, phản biện xã hội là hình thức sinh hoạt chính trị dân chủ có mục đích thúc đẩy xã hội tốt đẹp hơn. Phản biện xã hội nếu được thực hiện đúng đắn sẽ đem lại kết quả tích cực. Do vậy, muốn phản biện xã hội đạt được mục tiêu tích cực thì phải có định hướng phản biện. Phản biện phải có nơi, có chốn, có quy mô mức độ của phản biện; nội dung phản biện phải được tính toán, cân nhắc trên cơ sở của Hiến pháp và pháp luật. Và điều quan trọng phải xác định mục đích của phản biện là gì. Ở nước ta phản biện xã hội chỉ có giá trị và ý nghĩa khi nằm trong tổng thể cơ chế tập trung dân chủ. Một nhà nước điều hành hoạt động hàng ngày không thể áp dụng phản biện xã hội cho mọi quyết sách của mình. Phản biện xã hội tràn lan có thể mất đi tính năng động và kịp thời của quá trình điều hành xã hội. Nếu tổ chức không tốt quá trình phản biện xã hội, dẫn đến bị những kẻ cơ hội lợi dụng, làm ảnh hưởng đến sự điều hành của nhà nước. Vậy, để phản biện xã hội có hiệu quả thiết thực thì phải có luật vể phản biên xã hội. Ba là:Xây dựng một đội ngủ tri thức tiên tiến và phát triển dân trí. Đội ngũ tri thức phải là người nói hộ nhân dân, phải biến nhân dân trở thành đồng minh của sự suy nghĩ của mình. Không những thế đội ngủ tri thức phải hướng dẫn nhân dân nói lên tiếng nói của mình. Hơn nữa, khi trình độ dân trí càng cao thì họ sẽ biết phản biện như thế nào là đúng và hợp lý. Bốn là: Xây dựng giới báo chí ngày cang chuyên nghiệp. Thực tế lâu nay cho thấy nhược điểm lớn nhất của giới báo chí thường đòi hởi, làm to tát những vấn đề bức xúc của đời sống xã hội vốn dĩ đang rất khiêm tốn và gần gủi với nhân dân. Báo chí là một lực lượng rất quan trọng góp phần nâng cao hiệu quả của phản biện xã hội nhưng báo chí cũng không có đủ tự do để làm điều đó. Muốn vậy, báo chí phải tự hoàn thiện mình, tìm cho mình một con đường đi phù hợp nhất. Các nhà làm báo không nên đao to búa lớn mà phải gần gủi nhân dân, phản ánh những thực trạng của nhân dân. Bỡi chính trị không phải là đối lập, không phải là đối kháng, không phải là đấu tranh, chính trị là quá trính xã hội thuyết phục lẫn nhau về sự hợp lý cho sự phát triển. Và phản biện xã hội chính là một trong những cách thức để thực hiện quá trình ấy./.
Các bài viết khác:
 
Bản quyền thuộc về Trường Chính Trị Nghệ An.
Địa chỉ: 121 - Lê Hồng Phong - TP.Vinh - Nghệ An
Điện thoại: 0383.842552; Fax: 0383.842552; Web: http://www.truongchinhtrina.gov.vn
Email: chinhtrina@gmail.com; admin@tct.nghean.gov.vn; tct@nghean.gov.vn