Liên kết
 
 
 
 
Thống kê
 
 
 
 
Hội thảo khoa học

NÂNG CAO HIỆU QUẢ GẮN LÝ LUẬN VỚI THỰC TIỄN TRONG GIẢNG DẠY BỘ MÔN KINH TẾ CHÍNH TRỊ TRONG CHƯƠNG TRÌNH TRUNG CẤP LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ - HÀNH CHÍNH

Tác giả : Th.s. Nguyễn Văn Thành - PTK Lý luận Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh
File đính kèm: Không có

Học thuyết về nhận thức luận của Chủ nghĩa Mác - Lênin coi thực tiễn không chỉ là cơ sở, nền tảng của nhận thức mà thực tiễn còn là mục đích của nhận thức. Con người nhận thức bản chất, quy luật của sự vật chính là để chỉ đạo hoạt động thực tiễn, cải tạo sự vật hiệu quả hơn. Theo chủ tịch Hồ Chí Minh, thực tiễn không có lý luận hướng dẫn thì thành thực tiễn mù quáng, lý luận mà không có liên hệ với thực tiễn là lý luận suông, vô ích, lý luận gắn với thực tiễn là thiết thực, có ích. Thống nhất giữa lý luận và thực tiễn là sự gắn liền giữa lý luận và thực tiễn một cách biện chứng: Thực tiễn cần có lý luận soi đường, dẫn dắt, chỉ đạo, hướng dẫn định hướng để không mắc phải bệnh kinh nghiệm, còn lý luận phải dựa trên cơ sở thực tiễn, phản ánh thực tiễn và phải luôn liên hệ với thực tiễn, nếu không sẽ mắc bệnh giáo điều. Nghĩa là thực tiễn và lý luận phải cần đến nhau, nương tựa vào nhau, hậu thuẫn và bổ sung cho nhau.
Chương trình trung cấp lý luận chính trị - hành chính có đối tượng là cán bộ lãnh đạo, quản lý của Đảng, chính quyền, đoàn thể nhân dân cấp cơ sở. Đây là đối tượng người học hàng ngày tiếp xúc với hoạt động thực tiễn do công tác của họ gắn liền với cơ sở. Trong bộ môn kinh tế chính trị thuộc chương trình này có nhiều vấn đề lý luận cần được người học nắm vững và liên hệ với thực tiễn. Đưa thực tiễn vào bài giảng kinh tế chính trị thì lý luận kinh tế chính trị sẽ được chứng minh, còn thực tiễn được giải thích. Từ đó người học vừa tin tưởng sâu sắc vào hệ thống lý luận kinh tế chính trị mà Mác - Lênin đã xây dựng cùng với quá trình bổ sung, phát triển của Đảng ta, mặt khác hiểu hơn về tình hình thực tế và hướng tới đề ra những giải pháp thiết thực nhằm thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội của địa phương. Lâu nay, trong quá trình giảng dạy, giảng viên bộ môn kinh tế chính trị dù ít hay nhiều cũng đã gắn lý luận với thực tiễn, tuy nhiên hiệu quả đạt được vẫn chưa tương xứng với yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học cũng như yêu cầu nâng cao chất lượng dạy học trong giai đoạn mới.
Để nâng cao hiệu quả gắn lý luận với thực tiễn trong giảng dạy kinh tế chính trị, cần thực hiện những giải pháp cơ bản sau đây:
Một là, bài giảng kinh tế chính trị phải bám sát thực tiễn kinh tế - xã hội của đất nước. Nghĩa là bài giảng phải được gắn với hơi thở của cuộc sống và phải phản ánh được đòi hỏi của thực tiễn. Trong soạn giảng cần chú ý những nội dung phản ánh được những yêu cầu cơ bản và những vấn đề kinh tế - xã hội cần được quan tâm và được lý giải bằng lý luận, những nội dung phản ánh được sự đúng đắn trong quan điểm, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của nhà nước cũng như những vấn đề cần được hoàn thiện. Trong thực tế, giáo trình kinh tế chính trị mang tính ổn định tương đối, không thể thay đổi thường xuyên được. Vì vậy nó chỉ đáp ứng được những yêu cầu nội dung lý luận cơ bản về quá trình xây dựng nền kinh tế đất nước cũng như tìm hiểu nền kinh tế tư bản chủ nghĩa. Do đó, bài giảng luôn luôn phải bám sát sự phát triển mới của thực tiễn kinh tế - chính trị các nước tư bản chủ nghĩa và của đất nước để bổ sung một cách thường xuyên, cập nhật được những vấn đề mang tính thời sự, cần thiết để làm cho nội dung bài giảng sinh động, có tính thuyết phục cao, không lạc hậu so với thực tế.
Để đáp ứng được yêu cầu này, bộ môn kinh tế chính trị cần đề xuất nhà trường có kế hoạch tổ chức nghiên cứu thực tiễn một cách công phu, nghiêm túc. Có kế hoạch cử cá nhân, tập thể đi thâm nhập thực tế để điều tra, khảo sát, thu thập dữ liệu, tiếp cận trực tiếp với các đơn vị kinh tế cơ sở. Thực hiện việc này, đòi hỏi phải có sự chỉ đạo, giúp đỡ, tạo điều kiện của nhà trường (Về kinh phí, tiếp cận khai thác tài liệu, dự các hội nghị sơ, tổng kết của các đơn vị xã, huyện, doanh nghiệp..). Nhưng trước hết, bản thân người giảng viên kinh tế chính trị phải tích cực, chủ động tìm tòi nghiên cứu thực tiễn kinh tế các nước tư bản chủ nghĩa, kinh tế đất nước, chủ động nghiên cứu các tạp chí, các báo cáo chuyên đề, dự các lớp tập huấn, tìm hiểu các văn kiện Đảng, qua mạng Internet… để làm cơ sở, tư liệu cho việc soạn bài giảng.
Ví dụ:  lý luận của Các Mác về việc thực hiện các phương pháp sản xuất giá trị thặng dư để bóc lột giai cấp công nhân. Để chỉ rõ sự đúng đắn của lý luận này, làm cho học viên thực sự thấy được bản chất bóc lột của các nhà tư bản, giảng viên cần cho học viên thấy rõ được thực tế ở nước ta là để tạo việc làm cho người lao động, thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế, đẩy mạnh phát triển lực lượng sản xuất, tăng thu ngân sách, Đảng và Nhà nước đã khuyến khích kinh tế tư nhân phát triển. Trong kinh tế tư nhân, đương nhiên sẽ có các nhà tư bản tham gia hoạt động sản xuất kinh doanh, vì vậy nhà tư bản sẽ bóc lột người lao động làm thuê nước ta. Giảng viên cần thông qua các báo của công đoàn như báo lao động, người lao động và báo pháp luật… để đưa ra những sự kiện, tư liệu điều tra thực tế cho thấy người lao động ở các doanh nghiệp mà các nhà tư bản đầu tư kinh doanh bị bóc lột như: hiện tượng vi phạm luật lao động của các chủ doanh nghiệp như đòi hỏi bắt buộc người công nhân phải làm việc quá thời gian quy định, trả lương rẻ mạt cho người lao động, ký hợp đồng lao động ngắn ngày (dưới 3 tháng), để trốn đóng góp các khoản bảo hiểm cho người lao động (bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế), tăng đầu tư cho khoa học công nghệ, sử dụng lao động có trình độ ngày càng cao nhưng không tăng tiền công một cách tương ứng. Đây là hiện tượng thường xảy ra ở các công ty tư nhân ở Việt Nam hiện nay.
Qua các số liệu, tư liệu đó, giảng viên cần chỉ rõ vai trò của các cơ quan quản lý nhà nước và tổ chức công đoàn trong việc bảo vệ lợi ích của người lao động cũng như kiểm tra, kiểm soát và xử lý vi phạm để hướng các nhà tư bản vào hoạt động sản xuất kinh doanh đúng pháp luật Việt Nam. Chúng ta chấp nhận có sự bóc lột sức lao động nhưng không thể bóc lột một cách tàn nhẫn mà phải được thực hiện trong một giới hạn nhất định.
Hai là, để nâng cao hiệu quả gắn lý luận với thực tiễn trong giảng dạy kinh tế chính trị, giảng viên kinh tế chính trị cần sử dụng tốt các phương pháp giảng dạy tích cực. Bởi lẽ đây là phương pháp giảng dạy theo hướng lấy người học làm trung tâm, phát huy tính tích cực người học, kết hợp sử dụng các phương tiện kỹ thuật trong giảng dạy là điều kiện thuận lợi để đưa thực tiễn vào liên hệ với lý luận. Bởi lẽ khi đưa ra một vấn đề lý luận, giảng viên có thể trao đổi với học viên. Qua thực tiễn công tác phong phú và đa dạng của học viên, nhiều vấn đề lý luận được thực tế kiểm nghiệm, khi học viên đưa ra trao đổi, lý luận kinh tế chính trị cũng sẽ được làm sáng tỏ hơn, kể cả những nội dung chưa sát thực tiễn. Thông qua các phương tiện giảng dạy, học viên sẽ khắc ghi sâu hơn những sự kiện, tư liệu thực tế từ đó nắm vững nội dung lý luận.
Ví dụ: khi giảng dạy bài công nghiệp hoá, hiện đại hoá nền kinh tế quốc dân, trong nội dung về quan điểm, đường lối của Đảng về vấn đề công nghiệp hoá, hiện đại hoá, để làm rõ quan điểm công nghiệp hoá, hiện đại hoá phải lấy hiệu quả kinh tế xã hội làm tiêu chuẩn cơ bản thì giảng viên cần phải cho học viên thấy được hình ảnh về vấn đề công nghiệp hoá gây tác động xấu đến sự phát triển kinh tế xã hội như các hình ảnh về ô nhiễm môi trường nước, không khí, tiếng ồn gây ra ở nhiều khu công nghiệp, nhà máy hiên nay. Thông qua các số liệu về tình hình thất nghiệp ở thành thị, thiếu việc làm ở nông thôn hiện nay cần phải tạo việc làm cho người lao động bằng phát triển các ngành công nghiệp thu hút nhiều lao động…
Ba là, để nâng cao hiệu quả gắn lý luận với thực tiễn giảng dạy kinh tế chính trị, cần chú ý việc đưa thực tiễn vào bài học kinh tế chính trị sao cho hợp lý. Tính hợp lý ở đây là những yếu tố thực tiễn phải là những yếu tố điển hình, nổi bật, các sự kiện phải mang tính thời sự, phải có thực, không thêm bớt, liên hệ với thực tiễn phải sát và phù hợp với những vấn đề lý luận mà giảng viên muốn chứng minh. Mỗi vấn đề thực tiễn đưa ra, giảng viên cần phải phân tích để người học thấy được nội dung thực tiễn này nó gắn với vấn đề lý luận nào. Tất nhiên, không phải nội dung lý luận nào cũng phải có liên hệ thực tế mà chỉ nội dung nào quan trọng, cần thiết hay muốn tăng thêm tính thuyết phục. Bởi lẽ nếu trong bài giảng kinh tế chính trị, nội dung nào cũng buộc phải liên hệ thực tiễn thì không thể đảm bảo về mặt thời gian do dung lượng kiến thực lý luận quá nhiều, mặt khác nếu tập trung nhiều quá những vấn đề thực tiễn, bài giảng có thể biến thành buổi nói chuyện thời sự.
Ví dụ: Trong bài sở hữu về tư liệu sản xuất, các thành phần kinh tế trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, một nội dung trọng tâm cần phải đưa thực tiễn vào bài giảng là làm rõ tính tất yếu khách quan và tác dụng của sự tồn tại nhiều thành phần kinh tế ở nước ta hiện nay bằng cách đưa ra những dẫn chứng, con số thực tế cho thấy chính sách phát triển kinh tế nhiều thành phần ở nước ta thời gian qua đã làm cho nền kinh tế tăng trưởng và phát triển (tốc độ tăng trưởng GDP bình quân 7,5%), đời sống nhân dân được cải thiện, hàng hoá phong phú, đa dạng, phù hợp nhu cầu, thị hiếu của nhân dân, lực lượng sản xuất ngày càng phát triển mạnh mẽ, các nguồn lực kinh tế (vốn, khoa học công nghệ, tài nguyên thiên nhiên, nguồn lao động) được huy động và sử dụng ngày càng nhiều và hiệu quả…
Bốn là, để nâng cao hiệu quả gắn lý luận và thực tiễn trong giảng dạy kinh tế chính trị, trong giảng dạy lý luận phải gắn việc xây dựng tư tưởng tốt, đấu tranh phê bình những tư tưởng, quan điểm sai trái. Mục tiêu của trường chính trị là đào tạo con người trước hết là để phụng sự đoàn thể, gai cấp và nhân dân, tổ quốc và nhân loại. Đó là nững con người vừa hồng, vừa chuyên, vừa có năng lực trình độ chuyên môn giỏi, vừa có mục tiêu lý tưởng, phẩm chất đạo đức tốt. Do đó, trong quá trình giảng dạy kinh tế chính trị, người học không chỉ được bồi dưỡng kiến thức chuyên môn kinh tế chính trị mà còn phải được bồi dưỡng xây dựng quan điểm, tư tưởng tình cảm đúng đắn theo mục tiêu, yêu cầu đào tạo. Học viên chương trình trung cấp chính trị hành chính là những cán bộ lãnh đạo, quản lý ở cấp cơ sở vì vậy, họ càng phải được chú trọng xây dựng về tư tưởng và phương pháp luận. Đi đôi với xây dựng tư tưởng tốt phải phê phán, đấu tranh với tư tưởng, quan điểm sai trái. Trong mỗi bài giảng, ngoài các yêu cầu về kiến thức và thực tiễn cần phải có yêu cầu về tư tưởng. Trong đó phải xác định rõ xây dựng tư tưởng, quản điểm gì và chống tư tưởng, quan điểm gì. Do đó trong giảng dạy kinh tế chính trị, người thầy giáo phải thể hiện được tính chiến đấu cao. Muốn làm tốt điều này, người dạy phải thông qua nhiều kênh để tìm hiểu sâu tình hình tư tưởng của người học làm cơ sở cho việc phê phán, định hướng tư tưởng cho sát, bởi lẽ tư tưởng có vai trò to lớn trong việc tác động đến hành động của con người.
Ví dụ: Khi tìm hiểu bài chủ nghĩa tư bản hiện đại, trong phần lý luận nói về xu hướng vận động của chủ nghĩa tư bản, sẽ có tư tưởng, quan điểm cho rằng CNTB không thể bị diệt vong được, loài người khó có thể đi lên chủ nghĩa xã hội… người giảng viên phải cho học sinh thấy được dù chủ nghĩa tư bản hiện nay đạt được nhiều thành tựu đáng kể về kinh tế và có những điều chỉnh nhất định về chính sách xã hội nhưng vẫn là chế độ người bóc lột người, vẫn có mâu thuẫn không thể giải quyết được. Chủ nghĩa tư bản tất yếu sẽ bị thay thế bởi một hình thái kinh tế - xã hội cao hơn theo quy luật tiến hoá của xã hội loài người mà học thuyết về hình thái kinh tế - xã hội mà Mác đã chỉ rõ. Từ đó, làm cho người học có tinh thần tích cực tham gia xây dựng chủ nghĩa xã hội, cũng cố niềm tin vào một xã hội tương lai tốt đẹp.
Trong giảng dạy kinh tế chính trị, nhiều nội dung lý luận yêu cầu người học cần liên hệ với thực tiễn và đưa lý luận vào thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội địa phương như vấn đề phát triển sản xuất hàng hoá, phát triển kinh tế nhiều thành phần, phát triển kinh tế thị trường, khắc phục những mặt trái của cơ chế thị trường, vấn đề đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn ở địa phương và thực trạng vấn đề nông nghiệp, nông thôn và nông dân… Người giảng viên phải khơi gợi cho học viên tích cực tham gia thảo luận, đưa lý luận soi vào những vấn đề mà địa phương mình đã thực hiện, thấy được điều gì đã làm và cần phải làm trong thời gian tới. Giảng viên dựa vào đó để định hướng, lý giải cho học viên.
Năm là, trong phần kinh tế chính trị về chủ nghĩa tư bản, nhiều nội dung lý luận, các ví dụ chứng minh mà các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác đã nêu ra mang tính chất tổng quát cao, bằng phương pháp trừu tượng hoá khoa học. Vì vậy, nếu giảng viên không chú ý lý giải những nội dung không giống trong thực tế thì sẽ khó thuyết phục được người học. Ví dụ: trong tất cả nội dung và ví dụ chúng ta đều thấy việc mua bán hàng hoá (kể cả hàng hoá sức lao động) là mua bán đúng giá trị. Trên thực tế, việc này ít xảy ra vì sự tác động của các quy luật như cạnh tranh, cung cầu… Nhưng có đưa ra những nội dung và ví dụ như vậy mới có thể thấy rõ bản chất bóc lột của chủ nghĩa tư bản là trong trường hợp mua bán đúng giá trị, nhà tư bản vẫn chiếm đoạt được giá trị thặng dư, còn trong thực tế họ mua sức lao động với giá cả thấp hơn thì giá trị thặng dư hay lợi nhuận họ thu được càng nhiều. Trong ví dụ về sản xuất giá trị thặng dư, chúng ta không thấy tiền công của nhà tư bản với tư cách là người quản lý, điều hành quá trình sản xuất. Thực tế, nếu nhà tư bản trực tiếp quản lý điều hành thì họ cũng giống như người công nhân, cũng có phần công lao của mình. Nhưng ngày nay, khi nhà tư bản càng phát triển sản xuất với quy mô ngày càng lớn thì lao động quản lý, điều hành thuộc về những người làm thuê (công nhân tri thức). Như vậy, lợi nhuận mà mà tư bản có được chính là khoản bóc lột người lao động mà không phải tiền công của họ…
Sáu là, nâng cao hiệu quả gắn lý luận với thực tiễn trong giảng dạy kinh tế chính trị cần phải được cả giáo viên và học viên quán triệt và thực hiện. Tuy giảng viên giữ vai trò chủ đạo, định hướng, nhưng người học lại giữ vai trò trực tiếp quyết định đến kết quả đào tạo của mình. Do đó, người học phải có nhận thức đúng để thực hiện phương châm lý luận liên hệ với thực tiễn, vừa phải biết kết hợp chặt chẽ "học đi đôi với hành, lý luận gắn liền với thực tiễn". Phải quán triệt lời dạy của Bác "biết lý luận mà không thực hành là lý luận suông. Học là để áp dụng vào việc làm." Nói cách khác, người học phải biết "tiêu hoá" những vấn đề đã được học trong nhà trường.
Tóm lại, gắn liền lý luận và thực tiễn là nguyên tắc của công tác lý luận nói chung. Bài giảng kinh tế chính trị có tính thực tiễn sẽ làm cho các nguyên lý, lý luận trừu tượng thành gần gũi, từ khó hiểu và phức tập thành những vấn đề giản dị dễ tiếp thu. Từ đó giúp người học hứng thú hơn trong học tập, thấy rõ ý nghĩa tích cực của việc học lý luận chính trị và nhà trường cũng đạt được mục tiêu đào tạo./.
Các bài viết khác:
 
Bản quyền thuộc về Trường Chính Trị Nghệ An.
Địa chỉ: 121 - Lê Hồng Phong - TP.Vinh - Nghệ An
Điện thoại: 0383.842552; Fax: 0383.842552; Web: http://www.truongchinhtrina.gov.vn
Email: chinhtrina@gmail.com; admin@tct.nghean.gov.vn; tct@nghean.gov.vn