Liên kết
 
 
 
 
Thống kê
 
 
 
 
Hội thảo khoa học

Tổ chức thảo luận trong dạy học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh tại các trường Đại học và Cao đẳng

Tác giả : Hoàng Thị Nga - Đại học Vinh
File đính kèm: Không có


1. Phương pháp thảo luận trong dạy học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh trong các trường ĐH&CĐ
 Hiện nay xu hướng đổi mới phương pháp dạy học các môn khoa học Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh đang diễn ra mạnh mẽ ở các trường ĐH&CĐ, theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động của sinh viên trong quá trình tiếp nhận tri thức và hình thành kỹ năng trong cuộc sống. Năm 2007, Bộ trưởng Bộ GD&ĐT ra công văn số 83/BGDĐT- ĐH&SĐH, hướng dẫn thực hiện chương trình các môn Khoa học Mác - Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh trình độ ĐH&CĐ theo hình thức 50% lý thuyết, 30% thảo luận, 20% tự học. Về hình thức thảo luận, Bộ GD&ĐT chủ trương "Giảng viên chủ trì thảo luận theo lớp do trường bố trí với quy mô phù hợp, đảm bảo cho tất cả sinh viên đều có cơ hội phát biểu thảo luận. Nội dung thảo luận cần hướng vào kiến thức cơ bản của môn học, đặc biệt lưu ý việc liên hệ thực tiễn đất nước và chuyên ngành đào tạo của sinh viên". Năm 2008, Bộ trưởng Bộ GD&ĐT ban hành Quyết định số 52/2008/QĐ - BGDĐT về chương trình các môn Lý luận chính trị trình độ ĐH&CĐ, đào tạo theo học chế tín chỉ với 70% lý thuyết, 30% thảo luận. Thảo luận là hình thức dạy học chính khóa theo quy định của Bộ GD&ĐT.
 Như vậy, tổ chức tốt các giờ thảo luận chính là góp phần đổi mới và nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập các môn Khoa học Mác - Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh. Bàn về vai trò của thảo luận, tự học trong công tác huấn luyện, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã cho rằng: "Lấy tự học làm cốt. Do thảo luận và chỉ đạo giúp vào"( ); "phải nâng cao và hướng dẫn việc tự học"; "phải biết tự động học tập"( );…Tự học và thảo luận có vai trò rất quan trọng trong quá trình nắm vững và vận dụng tri thức vào cuộc sống. Dạy học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh trước hết phải quán triệt quan điểm của Người về vai trò của tự học, tự giáo dục và thảo luận.
 Trong xã hội phát triển, việc tiếp nhận thông tin không còn một chiều mà trở nên đa dạng và phong phú, người giáo viên không phải là "kênh" duy nhất trong việc cung cấp kiến thức. Vì vậy, giáo viên không thể nhồi nhét thật nhiều kiến thức cho sinh viên mà quan trọng hơn là hướng dẫn sinh viên cách lựa chọn và tiếp nhận thông tin phù hợp. Đối với môn học Tư tưởng Hồ Chí Minh thảo luận có ý nghĩa rất quan trọng, bởi hiện nay ngoài tri thức môn học được cung cấp trong hệ thống nhà trường ĐH&CĐ, sinh viên còn được tiếp cận với với hệ thống thông tin rất đa dạng, phong phú về Chủ tịch Hồ Chí Minh. Đặc biệt, từ khi Đảng ta phát động cuộc vận động "Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh" thì sinh viên lại có điều kiện tiếp thu, nghiên cứu sâu hơn về cuộc đời, sự nghiệp và tấm gương đạo đức cao đẹp của Người. Vì vậy, dạy học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh theo phương pháp truyền thống bộc lộ nhiều hạn chế.
 Thảo luận chính là một hình thức để khắc phục hạn chế của phương pháp dạy học truyền thống. Thông qua thảo luận sinh viên có điều kiện, môi trường để thể hiện sự hiểu biết, năng lực đánh giá vấn đề cũng như việc thực hành ứng xử các chuẩn mực đạo đức theo tấm gương của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Quá trình chuẩn bị nội dung thảo luận sinh viên phải nghiên cứu bài giảng, tìm tư liệu và xử lý thông tin trước khi đưa nội dung ra trước tập thể lớp, quá trình này làm cho sinh viên không những nắm được kiến thức cơ bản mà còn mở rộng và nâng cao sự hiểu biết về nội dung tri thức của môn học. Tổ chức thảo luận là cơ hội để sinh viên trình bày chính kiến, học hỏi lẫn nhau, cùng nhau đối thoại để giải quyết một vấn đề lý luận hoặc thực tiễn. Như vậy, thảo luận sẽ nâng cao năng lực tự học, rèn luyện cho sinh viên kỹ năng trình bày vấn đề khoa học, góp phần nâng cao bản lĩnh chính trị của sinh viên.
 Để tổ chức tốt giờ thảo luận đòi hỏi giáo viên phải nâng cao trình độ chuyên môn, năng lực sư phạm, khả năng am hiểu thực tế,…để phục vụ cho công tác giảng dạy. Trong phương pháp tổ chức thảo luận, người học - đối tượng của hoạt động “dạy”, đồng thời là chủ thể của hoạt động “học” - được cuốn hút, tham gia vào các hoạt động học tập do giáo viên tổ chức và chỉ đạo. Thông qua hình thức này sinh viên sẽ củng cố thêm hệ thống tri thức cũng như tự mình tìm kiếm vấn đề và các phương án giải quyết trong thực tiễn. Hình thức thảo luận phát huy tính tự tin, tích cực, chủ động, sáng tạo của sinh viên không có nghĩa là vai trò của người thầy sẽ lu mờ, trái lại để thực sự đóng vai trò là người tổ chức thực hiện, hướng dẫn sinh viên trong hoạt động học tập vai trò của người giáo viên phải được nâng cao, có như vậy mới thực sự là người định hướng hoạt động học tập của sinh viên.
2. Tổ chức thảo luận
 Mục tiêu của giờ thảo luận phải đảm bảo mục tiêu của bài giảng lý thuyết trên lớp và mục tiêu cụ thể của quá trình khắc sâu kiến thức, rèn luyện kỹ năng cho sinh viên. Quá trình rèn luyện kỹ năng tùy thuộc vào yêu cầu của bài học và trình độ của sinh viên, giáo viên đề ra những nhiệm vụ cụ thể trong từng tiết và toàn bộ chương trình thảo luận.
 Bước 1: Xác định chủ đề thảo luận.
 Trên cơ sở nội dung theo chương trình khung Bộ GD&ĐT ban hành, giáo viên lựa chọn lựa chọn các chủ đề để sinh viên chuẩn bị. Các chủ đề phải đảm bảo nội dung tri thức của bộ môn, phù hợp với đối tượng sinh viên và gắn liền với thực tiễn sâu sắc. Đối với môn học Tư tưởng Hồ Chí Minh ở cấp ĐH&CĐ giáo viên có thể xác định các chủ đề sau:
Chủ đề 1: Đối tượng, nhiệm vụ nghiên cứu và ý nghĩa học tập tư tưởng Hồ Chí Minh.
   Chủ đề 2: Tiền đề tư tưởng – lý luận hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh; Các thời kỳ hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh.
Chủ đề 3: Những luận điểm cơ bản của Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc thuộc địa; Những luận điểm cơ bản của Hồ Chí Minh về vấn đề cách mạng giải phóng dân tộc.
   Chủ đề 4: Những luận điểm cơ bản của Hồ Chí Minh về Đảng Cộng sản Việt Nam?
   Chủ đề 5: Những quan điểm của Hồ Chí Minh về dân chủ và về xây dựng Nhà nước của dân, do dân, vì dân.
   Chủ đề 6: Tính tất yếu khách quan, hợp quy luật của con đường đi lên chủ nghĩa xã hội  ở Việt Nam theo tư tưởng Hồ Chí Minh; Tư tưởng Hồ Chí Minh về thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam.
   Chủ đề 7: Nội dung và hình thức tổ chức khối đại đoàn kết dân tộc và đoàn kết quốc tế theo quan điểm của Hồ Chí Minh.
   Chủ đề 8: Những quan điểm của Hồ Chí Minh về văn hóa - đạo đức và xây dựng con người mới.
 Bước 2: Tổ chức thực hiện giờ thảo luận.
 Thứ nhất, phân nhóm và giao nhiệm vụ cho từng nhóm.
 Mỗi chủ đề có thể được thảo luận trong một tiết học. Trong mỗi câu hỏi có thể chứa nhiều nội dung, trên cơ sở nội dung câu hỏi giáo viên sẽ phân chia thành các nhóm khác nhau. Việc phân chia nhóm chủ yếu theo chỗ ngồi của sinh viên, quy mô nhóm phụ thuộc nội dung câu hỏi chứa ít hay nhiều vấn đề, làm sao cho mỗi thành viên trong nhóm thảo luận đều được phân công và có trách nhiệm ở trong nhóm.
   Ví dụ:
   Để thảo luận chủ đề số 2: Những tiền đề tư tưởng – lý luận hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh; Các thời kỳ hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh, giáo viên chia lớp thành 2 nhóm với 2 nội dung cụ thể:
   Nhóm 1: Trình bày những tiền đề tư tưởng – lý luận hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh?
   Nhóm 2:  Trình bày các thời kỳ hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh?
   Mỗi nhóm sẽ có 3 đến 5 phút chuẩn bị  nội dung trình bày.
   Thứ hai, tiến trình thực hiện.
   * Báo cáo nội dung vấn đề thảo luận: Giáo viên yêu cầu sinh viên trong nhóm trình bày những yêu cầu của nội dung câu hỏi. Các thành viên trong nhóm bổ sung để hoàn chỉnh nội dung trả lời.
   * Thảo luận: Sau khi nhóm báo cáo đã trình bày hoàn chỉnh nội dung, nhóm nghe báo cáo sẽ chuẩn bị các câu hỏi để chất vấn, yêu cầu làm rõ một số vấn đề trong nội dung báo cáo hoặc đưa ra tình huống giả định,…cho nhóm báo cáo, nhóm báo cáo có trách nhiệm trả lời các vấn đề trong nội dung bài học. Đây là một hoạt động rất sôi nổi, tạo nên không khí thoải mái trong lớp học cũng như tính cạnh tranh trong học tập, tạo ra một động lực lớn trong quá trình tiếp nhận tri thức.     Ví dụ
   Khi thảo luận câu 2 (nhóm 1): Trình bày những tiền đề tư tưởng – lý luận hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh?, khi đề cập đến vấn đề  "Cơ sở nào đóng vai trò quyết định đến quá trình hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh", sinh viên thường có hai quan điểm khác nhau:
   Quan điểm thứ nhất cho rằng, chính nhân tố chủ quan Hồ Chí Minh với khả năng tư duy và trí tuệ cùng với phẩm chất đạo đức và năng lực hoạt động thực tiễn đã giúp Người đến với chủ nghĩa Mác - Lênin, khám phá ra lý luận cách mạng thuộc địa trong thời đại mới, trên cơ sở đó xây dựng một hệ thống quan điểm lý luận toàn diện, sâu sắc và sáng tạo về cách mạng Việt Nam, kiên trì châm lý và định ra các quyết sách đúng đắn, sáng tạo để đưa cách mạng đến thắng lợi.
   Quan điểm thứ hai cho rằng, những tiền đề về tư tưởng lý luận (cơ sở khách quan) là yếu tố mang tính quyết định đến quá trình hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh. Chủ nghĩa Mác - Lênin chính là yếu tố quyết định đến quá trình hành thnàh và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh.
   Trong quá trình các nhóm thảo luận giáo viên có thể đưa ra những câu hỏi để hướng sinh viên vào những vấn đề trọng tâm của bài học, hoặc đưa họ vào các tình huống có vấn đề để giải quyết, làm sao để sinh viên phát huy tính mạnh dạn, sự đối thoại và trao đổi với nhau, khuyến khích sinh viên tìm kiếm, nắm bắt tri thức một cách chủ động, sáng tạo.
   * Tổng kết.
   + Giáo viên đưa ra hệ thống kiến thức chuẩn cho những tranh luận và ý kiến phát biểu của sinh viên. Trên cơ sở ví dụ trên, giáo viên khẳng định tính đúng đắn của quan điểm cho rằng "Chủ nghĩa Mác -Lênin chính là cơ sở quyết định đến quá trình hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh". Chủ nghĩa Mác - Lênin là cơ sở thế giới quan và phương pháp luận của tư tưởng Hồ Chí Minh, Người đã tiếp thu lý luận của Mác - Lênin theo phương pháp mácxít, nắm lấy cái tinh thần, cái bản chất. Người vận dụng lập trường, quan điểm, phương pháp biện chứng của chủ nghĩa Mác - Lênin để giải quyết những vấn đề thực tiễn của cách mạng Việt Nam. Chính vì vậy, Hồ Chí Minh khẳng định: "Bây giờ học thuyết nhiều, chủ nghĩa nhiều, nhưng chủ nghĩa chân chính nhất, chắc chắn nhất, cách mệnh nhất là chủ nghĩa Lênin"( ); "Chính là do cố gắng vận dụng những lời dạy của Lênin, nhưng vận dụng một cách sáng tạo, phù hợp với thực tế Việt Nam ngày nay, mà chúng tôi đã chiến đấu và giành được thắng lợi to lớn"( ). Quá độ từ CNTB sang CNXH là xu thế khách quan của thời đại, xu thế này quy định con đường cứu nước và giải phóng dân tộc của các dân tộc bị áp bức trên toàn thế giới. Độc lập cho đất nước, hạnh phúc cho nhân dân không chỉ là nguyện vọng của Hồ Chí Minh mà đó là nguyện vọng của toàn thể nhân dân Việt Nam lúc bấy giờ. Vì vậy, lựa chọn con đường đi lên CNXH là một sự lựa chọn phù hợp với sự phát triển khách quan của thời đại và nguyện vọng của dân tộc Việt Nam. Hồ Chí Minh đã nhận thức được quy luật tất yếu khách quan của lịch sử,  Người đã vận dụng sáng tạo vào điều kiện hoàn cảnh cụ thể của Việt Nam, từng bước đưa cách mạng Việt Nam đến thắng lợi.
   + Nhận xét kết quả báo cáo, trả lời câu hỏi, đưa ra tình huống của các nhóm.
   + Đánh giá và cho điểm hoạt động của sinh viên trong giờ thảo luận làm cơ sở để cộng vào điểm giữa kỳ. 
   3. Một số vấn đề cần lưu ý khi tổ chức thảo luận trong giảng dạy môn học "Tư tưởng Hồ Chí Minh"
   Để có một giờ thảo luận có hiệu quả giáo viên cần lưu ý một số vấn đề sau:
   + Giờ thảo luận chỉ phát huy hiệu quả khi tất cả sinh viên đều tham gia vào tiến trình chung của giờ học. Vì vậy, việc chuẩn bị các yêu cầu của giờ học là rất cần thiết, đây chính là nền tảng quan trọng nhất để tổ chức thảo luận thành công.
   + Để đảm bảo cho sinh viên được tham gia trình bày, tranh luận trong giờ thảo luận, sĩ số của mỗi lớp thảo luận không quá 40 sinh viên.
    + Nội dung thảo luận gồm rất nhiều vấn đề, trong khi thời gian dành cho hoạt động lại có hạn, vì thế giáo viên phải thực sự giữ thế chủ động trong quá trình điều hành.
   + Trong quá trình thảo luận sinh viên sẽ trình bày chủ đề có tính ngẫu hứng nhất định theo cách hiểu của các em, có thể sẽ xuất hiện những vấn đề, những luận điểm không phù hợp với chủ đề của buổi thảo luận, hoặc xuất hiện những tranh luận giữa các nhóm sinh viên. Đây chính là thời điểm thể hiện vai trò quan trọng của người thầy trong việc định hướng hoạt động nhận thức của sinh viên. Để đáp ứng được yêu cầu đó đòi hỏi giáo viên phải nâng cao năng lực sư phạm, thường xuyên bồi dưỡng về kiến thức lý luận và thực tiễn.
   

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Bộ GD&ĐT, Công văn số 83/BGDĐT - ĐH&SĐH, hướng dẫn thực hiện chương trình các môn Khoa học Mác -Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh trình độ ĐH,CĐ, Hà Nội, 2007.
2. Bộ GD&ĐT, Quyết định số 52/QĐ - BGDĐT ban hành chương trình các môn Lý luận chính trị trình độ ĐH&CĐ, đào tạo theo học chế tín chỉ, Hà Nội, 2008.
3. Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 2, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002.
4. Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 5, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002.
5. Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 6, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002.
6. Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 12, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002.

 

 

 

Các bài viết khác:
 
Bản quyền thuộc về Trường Chính Trị Nghệ An.
Địa chỉ: 121 - Lê Hồng Phong - TP.Vinh - Nghệ An
Điện thoại: 0383.842552; Fax: 0383.842552; Web: http://www.truongchinhtrina.gov.vn
Email: chinhtrina@gmail.com; admin@tct.nghean.gov.vn; tct@nghean.gov.vn