Liên kết
 
 
 
 
Thống kê
 
 
 
 
Nội san nhà trường

Xác định hiệu quả giám sát của Hội đồng nhân dân

Tác giả : Th.s Hồ Thị Hưng - Gv khoa Nhà nước và Pháp luật
File đính kèm: Không có

Trong điều kiện hiện nay, xác định hiệu quả giám sát của một chủ thể cụ thể là việc làm không đơn giản cả về  mặt lý luận và thực tiễn. Đề cập đến vấn đề này, các nhà nghiên cứu nhận định:  "Xác định hiệu quả giám sát là một nhiệm vụ phức tạp và đầy khó khăn, các cơ quan thực tiễn thường xuyên thực hiện nhiệm vụ đó và đưa ra nhiều tài liệu phong phú cho tư duy lý luận về hiệu quả giám sát. Đến nay khái niệm chung về hiệu quả giám sát cũng như các tiêu chuẩn, các chỉ số và phương pháp xác định nó hầu như chưa được nghiên cứu trong sách báo pháp lý và chính trị ở nước ta, tuy rằng đó là những vấn đề có ý nghĩa quan trọng". (Võ Khánh Vinh, Một số vấn đề chung về hiệu quả và việc nâng cao hiệu quả giám sát việc thực hiện quyền lực Nhà nước, trong "Giám sát và cơ chế giám sát việc thực hiện quyền lực Nhà nước". Nxb Công an nhân dân, Hà nội, 2003, tr. 96). Trong bài viết này tác giả xin đề cập đến vấn đề: “Xác định hiệu quả giám sát của hội đồng nhân dân”, hy vọng góp thêm những cơ sở lí luận và thực tiễn nhằm nâng cao hiệu quả giám sát của HĐND các cấp ở nước ta.
1. Khái niệm hiệu quả giám sát của Hội đồng nhân dân (HĐND)
Hiệu quả là gì?
 Theo các nhà ngôn ngữ học, khái niệm hiệu quả được hiểu là: kết quả như yêu cầu của việc làm mang lại. Nhưng theo từ điển Lepetit Lasousse định nghĩa "Hiệu quả là kết quả đạt được trong việc thực hiện một nhiệm vụ nhất định" (Từ điển Lepetit Lasousse, 1999, Paris.tr.57)
 Trong khi đó các nhà quản lý hành chính lại cho rằng: Hiệu quả là mục tiêu chủ yếu của khoa học hành chính, là sự so sánh giữa các chi phí đầu tư với các giá trị của đầu ra, sự tăng tối đa lợi nhuận và tối thiểu chi phí, là mối tương quan giữa sử dụng nguồn lực và tỷ lệ đầu ra - đầu vào.
 Như vậy, xác định hiệu quả một hoạt động kinh tế thường cho chúng ta những con số chính xác và cụ thể, nhưng với bất kỳ hoạt động xã hội nào nói chung và hoạt động giám sát nói riêng, để tính được hiệu quả đạt được rất khó khăn và phức tạp. Bởi loại hoạt động này chủ yếu mang tính chất định tính chứ không phải định lượng. Do đó, cách tính hiệu quả của một hoạt động xã hội tốt nhất chúng ta phải vận dụng phương pháp tính hiệu quả kinh tế (tất nhiên chỉ tương đối). Theo cách tiếp cận này," hiệu quả chính là chỉ số so sánh giữa kết quả thu về với chi phí, công sức bỏ ra" (
Nâng cao hiệu quả giáo dục pháp  lụât cho người lao động trong các doanh nghiệp Nhà nước trên địa bàn Hà nội, Kỷ yếu đề tài khoa học, Học viện chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, 2002)
 Trong một số trường hợp cụ thể, chỉ số so sánh này có thể lượng hoá một cách cụ thể (định lượng). Ví dụ: Khi đánh giá hiệu quả đầu tư trong sản xuất kinh doanh, hiệu quả cao hay thấp được đánh giá định lượng cụ thể, chính xác bằng cách so sánh chi phí đầu tư và kết quả thu về trên một đơn vị tiền tệ xác định. Nhưng một số trường hợp khác, chỉ số này khó có thể lượng hoá bằng những con số cụ thể đánh giá có tính chất định tính.
 Hiệu quả giám sát của Hội đồng nhân dân.
 Khi nghiên cứu về hiệu quả giám sát của HĐND, có một điểm đặc biệt cần phải xét nó trong mối quan hệ với hiệu lực giám sát của HĐND. Hiệu quả cao hay thấp phụ thuộc vào việc HĐND thực hiện chức năng giám sát của mình theo quy định của pháp luật đến đâu cũng như những kết luận kiến nghị từ hoạt động giám sát có được các cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện nghiêm chỉnh hay không. Để đảm bảo hiệu lực, hoạt động giám sát cần phải có chất lượng, nghĩa là phải đưa ra những kết luận đề xuất đúng đắn. Trong mối quan hệ giữa chất lượng và hiệu lực giám sát thì chất lượng giám sát là tiền đề bảo đảm hiệu lực, nhưng để đảm bảo hiệu lực giám sát cần còn sự tự giác chấp hành nghiêm chỉnh của các chủ thể bị giám sát đối với các kết luận, đề xuất đúng đắn rút ra từ hoạt động giám sát. Đồng thời cần có các biện pháp xử lý đối với các chủ thể không chấp hành nghiêm các kết luận đề xuất đó. Một khi chất lượng và hiệu lực giám sát được đảm bảo thì đương nhiên hiệu quả hoạt động giám sát sẽ tốt hơn.
 Như vậy, giữa hiệu lực và hiệu quả giám sát có mối quan hệ chặt chẽ với nhau. Muốn đạt được hiệu quả giám sát thì trước hết, thì HĐND phải thực hiện đúng chức năng giám sát như luật định và đảm bảo cho các kiến nghị, đề xuất của mình được thực hiện nghiêm chỉnh.
 Tuy nhiên vì tính hiệu quả hoạt động giám sát của một chủ thể, bên cạnh đảm bảo về mặt hiệu lực, phải tính toán những đầu tư, chi phí (thời gian, vật chất, nguồn lực lao động...) cần phải ở mức tối ưu.
 Từ sự phân tích trên hiệu quả giám sát của Hội đồng nhân dân được hiểu như sau: Hiệu quả giám sát của Hôị đồng nhân dân là hiệu lực thi hành các kiến nghị của hoạt động giám sát, đem lại kết quả phù hợp với mục đích giám sát, với những chi phí hợp lí về thời gian, trí lực, vật lực, nguồn lực lao động...cho hoạt động giám sát
2. Các yếu tố đảm bảo hiệu quả giám sát của Hội đồng nhân dân
 *Một là: Các quy định pháp luật về hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân.
 Đây là yếu tố đầu tiên tác động rất lớn đến hiệu quả giám sát của Hội đồng nhân dân, bởi các quy định của pháp luật về giám sát là cơ sở pháp lý cho HĐND thực hiện quyền năng của mình. Nếu luật không quy định cụ thể về thủ tục, trách nhiệm, quyền hạn.... của các đối tượng liên quan đến hoạt động giám sát thì việc ghi nhận chức năng giám sát của HĐND trong Hiến pháp cũng chỉ là hình thức. Điều này đã được chứng minh trong thực tiễn phát triển của luật tổ chức Hội đồng nhân dân và uỷ ban nhân dân. Nhưng từ năm năm 2003, luật tổ chức Hội đồng nhân dân và Uỷ ban nhân dân  đã cụ thể, chi tiết hoá chức năng giám sát của Hội đồng nhân dân nên trong thời gian vừa qua đã đem lại nhiều kết quả đáng kể.
 Như vậy, để nâng cao hiệu quả giám sát của Hội đồng nhân dân thì đòi hỏi quan trọng nhất là phải ban hành đủ các văn bản pháp luật trong lĩnh vực giám sát cho HĐND nói riêng và toàn bộ hoạt động của Hội đồng nhân dân nói chung. 
  *Hai là: Tổ chức bộ máy hoạt động của Hội đồng nhân dân
HĐND là cơ quan hoạt động không thường xuyên, cùng với đặc điểm đại biểu HĐND hoạt động theo chế độ kiêm nhiệm nên ảnh hưởng rất lớn đến hiệu quả hoạt động của Hội đồng nhân dân. Hơn nữa HĐND là cơ quan mang tính chất đại diện ở địa phương, về mặt tổ chức lâu nay vẫn chưa được chú ý cả về mặt lý luận và thực tiễn. Để thực hiện tốt chức năng của mình, đặc biệt là chức năng giám sát, đòi hỏi Hội đồng nhân dân phải có một bộ  máy làm việc đủ mạnh và năng động. Bởi thực tế cho thấy bất kỳ một cơ quan nào, nếu có tổ chức hợp lý và đồng bộ sẽ tạo nên guồng máy làm việc nhịp nhàng và d? mang lại hiệu quả.
*Ba là: Năng lực, bản lĩnh và trách nhiệm thực hiện chức năng  giám sát của Đại biểu HĐND
 Suy cho cùng, đại biểu HĐND là nguồn gốc của mọi vấn đề liên quan đến chất lượng và hiệu quả giám sát của cơ quan quyền lực Nhà nước ở địa phương. Trong cac tổ chức yếu tố con người mới là những thực thể t?o ra các hoạt động có mục đích. Do vậy, bên cạnh đảm bảo về mặt số lượng, trình độ am hiểu pháp luật, người đại biểu cần phải có năng lực bản lĩnh và trách nhiệm khi tiến hành các hoạt động giám sát. "Các đại biểu dân cử phải có đủ tâm và đủ tài. Bởi người làm công tác giám sát, ngoài công nhận cái đúng còn phải chỉ rõ và đề ra các kiến nghị, những biện pháp hữu hiệu để loại bỏ cho được cái tiêu cực, trái pháp luật; để phát hiện cái sai của người khác, của các ngành chức năng. Như vây, người đại biểu nhân dân phải có quan điểm trình độ, bản lĩnh vững vàng, có cánh nhìn sáng suốt và phương pháp làm việc khoa học, hợp lý. Phải có bản lĩnh giám nói thẳng, nói thật, không nể nang né tránh, phải vì lợi ích của dân, của nhà nước( Trần hữu Đức, Nâng cao chất lượng giám sát của nhân dân, Bản tin Hội đồng nhân dân và đoàn đại biểu Quốc Hội Nghệ An, tháng 1/ năm 2006. trang 19)
 * Chương trình kế hoạch và chương trình giám sát của HĐND.
Hiệu quả của một công việc phụ thuộc rất nhiều quá trình chuẩn bị thực hiện nó. Trong quá trình giám sát, xây dựng chương trình kế hoạch và lựa chọn hình thức giám sát phù hợp là điều kiện bảo đảm thế chủ động cho HĐND khi thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình.
Hơn nữa, giám sát là một công việc khó khăn và phức tạp bao gồm nhiều khâu, nhiều công đoạn, đồng thời còn đòi hỏi sự tinh tế và nhạy bén, nếu không có kế hoạch nghiên cứu trước các đối tượng được giám sát thì rất dễ rơi vào hình thức. Mặt khác, phạm vi giám sát của HĐND rất rộng, lại đặt trong điều kiện chúng ta đang thực hiện chương trình hoá hoạt động giám sát nên xây dựng chương trình, lên kế hoạch, lựa chọn hình thức giám sát phù hợp là những việc làm hết sức cần thiết. Chương trình giám sát cần phải có trọng tâm, trọng điểm, nội dung giám sát cần phải tập trung vào những vấn đề thiết thực, bức xúc và đang được đông đảo cử tri ở địa phương quan tâm.
*Bốn là: Điều kiện vật chất, chi phí hoạt động giám sát của HĐND.
Muốn nâng cao hiệu quả hoạt động giám sát của HĐND, cần phải đầu tư chi phí và điều kiện vật chất cho hoạt động giám sát. Trong đánh giá hiệu quả giám sát của HĐND, cần hiểu tính chất hai mặt của đầu tư chi phí cho hoạt động này.
- Thứ nhất, phải tăng đầu tư chi phí cho hoạt động giám sát của HĐND theo yêu cầu của nội dung hoạt động. Nếu có đầu tư thoả đáng sẽ góp phần tích cực nâng cao hiệu quả giám sát của HĐND. Chẳng hạn ở những địa phương thuộc vùng sâu, vùng xa, vùng cao rất khó khăn, công việc giám sát chủ yếu lại diễn ra ở cơ sở nên cần có chế độ kinh phí bồi dưỡng cho cán bộ trực tiếp xuống giám sát, tạo điều kiện thuận lợi cho đoàn giám sát trong thời gian làm việc ở cơ sở...
- Thứ hai, đầu tư chi phí cho hoạt động giám sát phải tối ưu, nghĩa là chỉ đủ mức cần thiết và triệt để tiết kiệm, chống lãng phí. Không phải bao giờ và ở đâu, hễ cứ tăng đầu tư chi phí thì khi đó và ở đó công tác giám sát có hiệu quả. Ngược lại, nhiều khi chỉ ở mức kinh phí hạn hẹp nhưng nếu tổ chức thực hiện tốt, tìm ra những hình thức, phương pháp thích hợp thì cũng có thể mang lại hiệu quả cao.
Như vậy, khi nói tới hiệu quả của bất kỳ hoạt động nào nói chung và giám sát nói riêng, đều đòi hỏi phải tính đến mức đầu tư, chi phí hợp lý, tối ưu.
3. Tiêu chí đánh giá hiệu quả giám sát của HĐND.
Để đánh giá hiệu quả giám sát của HĐND cần có những tiêu chí nhất định. Mỗi tiêu chí được xem là một căn cứ để xác định hiệu quả giám sát trên một phương diện khác nhau. Vì vậy, để đánh giá đúng hiệu quả giám sát cần phải xác định đúng các tiêu chí cần thiết.
Do nội dung giám sát của HĐND rất đa dạng nên có những nhận định đánh giá mang tính chất định tính nhất định, đồng thời có những đánh giá kết luận mang tính chất định lượng. Vì vậy, xác định tiêu chí để đánh giá hiệu quả là một việc làm rất khó khăn. Xuất phát từ quan niệm về hiệu quả giám sát của HĐND, bước đầu xin nêu một số tiêu chí đánh giá hiệu quả giám sát của HĐND như sau:
Thứ nhất là: Tình hình kinh tế - xã hội sau khi có hoạt động giám sát so với trước khi có hoạt động giám sát.
Để đánh giá hoạt động của cơ quan Nhà nước nói chung và hoạt động giám sát nói riêng, trước hết cần phải căn cứ vào tình hình kinh tế - xã hội của địa phương. Đây là tiêu chí đầu tiên cần phải xem xét, bởi tất cả các hoạt động của cơ quan, đơn vị suy cho cùng không ngoài mục đích nhằm thúc đẩy kinh tế - xã hội địa phương ngày càng phát triển. Đồng thời thông qua giám sát, HĐND không những chỉ có quyền kiến nghị với UBND, với các ngành có liên quan mà có thể kiến nghị với Trung ương về việc đưa ra những chủ trương, chính sách cho phù hợp với tình hình kinh tế - xã hội của địa phương. Do vậy, muốn biết hoạt động giám sát của HĐND có mang lại hiệu quả hay không, chúng ta phải có những biện pháp so sánh tình hình kinh tế - xã hội của địa phương sau khi có hoạt động giám sát với trước khi hoạt động có giám sát. Nếu sau chương trình giám sát hàng năm của HĐND, tình hình kinh tế - xã hội trên địa bàn có những chuyển biến tích cực, đời sống nhân dân ngày càng được nâng cao, thì điều đó cho thấy, hoạt động giám sát của HĐND đã mang lại hiệu quả và ngược lại.
Tuy nhiên, sự phát triển kinh tế - xã hội địa phương không hoàn toàn chỉ do sự tác động tổng hợp của nhiều yếu tố quan trọng khác. Vì vậy, khi đánh giá hiệu quả giám sát của HĐND theo tiêu chí này cũng ở mức độ tương đối.
*Thứ hai là: Mức độ đạt được mục đích yêu cầu giám sát.
Cũng giống như các hoạt động khác, khi tiến hành giám sát, HĐND phải xác định đúng mục đích của hoạt động giám sát được thể hiện ở nhiều cấp độ phạm vi khác nhau. ở cấp độ chung, mục đích của giám sát là việc bảo đảm cho sự hoạt động đúng đắn, minh bạch liên tục của từng cá nhân trong bộ máy Nhà nước nói chung, trên cơ sở tuân thủ thường xuyên, nghiêm chỉnh các quy định về nhiệm vụ, chức năng, quyền hạn của họ theo luật định. ở cấp độ thứ hai, tuỳ thuộc vào chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của từng đối tượng bị giám sát, HĐND đề ra những mục đích giám sát cụ thể khác nhau.
Căn cứ vào tình hình kinh tế - xã hội của địa phương, HĐND xây dựng chương trình giám sát hàng năm và thực hiện chương trình đó theo những mục đích đề ra. Do đó để đánh giá hiệu quả giám sát của HĐND, chúng ta phải xem xét mức độ đạt được của mục đích, yêu cầu giám sát. Bởi mục đích của giám sát là điều mà mọi thành viên khi tiến hành giám sát đều hướng tới và mong muốn đạt được. Vì vậy, mục đích đã trở thành tiêu chuẩn, thước đo cho việc đánh giá hiệu quả giám sát, là phạm vi cho việc đánh giá kết quả thực tế.
Tuy nhiên với cách xác định này, mục đích đề ra cho từng cuộc giám sát phải phù hợp với chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn do pháp luật quy định cho đối tượng bị giám sát và phải phù hợp với nghị quyết của HĐND, cũng như với yêu cầu thực tiễn đề ra.
*Thứ ba là: Các kết quả đạt được do tác động của hoạt động giám sát.
Một trong những tiêu chí quan trọng để đánh giá hiệu quả giám sát của HĐND là phải căn cứ vào kết quả thực tế do tác động giám sát mang lại. Muốn vậy, kết thúc mỗi cuộc giám sát, HĐND phải xác định được các kết quả trong cuộc giám sát đó. Chẳng hạn, nếu giám sát lĩnh vực xây dựng cơ bản thì phải ngăn chặn được vấn đề thất thoát vốn Nhà nước, nếu giám sát vấn đề thu thuế thì phải đánh giá được số phần trăm thất thu, thất nộp và doanh số mức thu cho ngân sách Nhà nước phải được tăng lên... Làm tốt được điều đó là một trong những yếu tố quan trọng đẩy lùi tính hình thức trong hoạt động giám sát của HĐND.
Rõ ràng đây là một tiêu chí phức tạp, vì kết quả thực tế do giám sát của HĐND mang lại nhiều khi không những thể hiện bằng yếu tố định lượng mà còn cả yếu tố định tính. Hơn nữa, HĐND có phạm vi giám sát rộng, những biến đổi do sự tác động giám sát của HĐND nhiều khi không chỉ phát sinh trực tiếp từ đối tượng bị giám sát mà còn ảnh hưởng đến các đối tượng liên quan. Do đó, để xác định được những kết quả thực tế từ tác động của giám sát, đòi hỏi phải có quan điểm toàn diện, cụ thể, đồng thời phải có những phương pháp đúng đắn để thu thập nhiều nguồn thông tin và tư liệu khác nhau.
* Thứ tư là: Kết quả đạt được so với chi phí bỏ ra
Nếu theo cách tiếp cận "hiệu quả chính là chỉ số so sánh giữa kết quả thu về với chi phí bỏ ra", thì khi đánh giá hiệu quả phải tính đến những chi phí để đạt được kết quả đó. Chi phí bao gồm: chi phí về vật chất, tinh thần cũng như số lượng người tham gia, thời gian tiến hành... Tất cả những phí tổn cho việc giám sát đều cần ở mức thấp nhưng phải đủ đảm bảo cho các chủ thể giám sát phát huy tốt vai trò, nhiệm vụ và năng lực của mình để đạt được những kết quả ở mức cao nhất. Điều này có nghĩa là, phải biết tiết kiệm, không chi phí bừa bãi và phải biết lựa chọn những phương pháp ít tốn kém để đạt được mục đích đề ra.
Mặc dù vậy, giám sát là một hoạt động chủ yếu mang tính xã hội nên để tính kết quả thu về so với chi phí bỏ ra là điều rất khó khăn, phức tạp. Bởi yếu tố vừa định lượng vừa định tính không chỉ thể hiện trong kết quả thu về mà ngay cả trong đầu tư, chi phí bỏ ra. Cho nên, khi căn cứ vào tiêu chí này để đánh giá hiệu quả giám sát thì cũng chỉ tính toán ở mức độ tương đối. Vấn đề quan trọng phải biết được đặc thù của công tác giám sát để vận dụng cho phù hợp.
Trong hoạt động giám sát, tính kinh tế liên quan chặt chẽ với tính xã hội. Có những cuộc giám sát nếu tính dưới góc độ kinh tế thì không mang lại lợi ích thiết thực nhưng dưới góc độ xã hội lại mang lại hiệu quả rất lớn. Một số lĩnh vực nếu được giám sát đến cùng và triệt để không những góp phần tích cực vào sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, mà còn có tác dụng to lớn trong việc chấn chỉnh các vấn đề chính trị - xã hội chung. Vì vậy, khi căn cứ vào tiêu chí kinh phí để xem xét hiệu quả giám sát của HĐND, phải xem xét cả hiệu quả kinh tế và hiệu quả xã hội của công tác giám sát./.

 

Các bài viết khác:
 
Bản quyền thuộc về Trường Chính Trị Nghệ An.
Địa chỉ: 121 - Lê Hồng Phong - TP.Vinh - Nghệ An
Điện thoại: 0383.842552; Fax: 0383.842552; Web: http://www.truongchinhtrina.gov.vn
Email: chinhtrina@gmail.com; admin@tct.nghean.gov.vn; tct@nghean.gov.vn